Realizujesz film dokumentalny o pewnych wydarzeniach historycznych i planujesz zaprosić do udziału w filmie świadków i uczestników tych wydarzeń? Przeczytaj nasz artykuł, aby dowiedzieć się jak przygotować się do tego od strony zabezpieczenia praw.

Takie wywiady stanowią dla filmu wyjątkową wartość, ponieważ przybliżają widzom historię oczami osób, które jej doświadczyły oraz pozwalają lepiej ,,wczuć się” w realia tamtych czasów. Świadkowie wydarzeń występujący w filmach nie są profesjonalnymi aktorami. Niemniej ich wizerunek oraz głos będą utrwalony w filmie.  Z tego też względu konieczne jest odpowiednie zabezpieczenie ich udziału w filmie pod względem prawnym.  

Zgoda na wykorzystanie wizerunku czy umowa z bohaterem – którą wybrać? 

Jeśli chodzi o udział bohaterów lub ekspertów w filmie dokumentalnym, to pod kątem prawnym można tę kwestię uregulować na dwa sposoby:  

• poprzez uzyskanie od naszego bohatera zgody na wykorzystanie jego wizerunku oraz głosu w filmie; 
• poprzez zawarcie z naszym bohaterem umowy na jego udział w filmie. 

Co do zasady zgoda jest odwoływalna, dlatego też dla naszej produkcji bezpieczniejsze byłoby zawarcie umowy. Oczywiście umowę także można wypowiedzieć, jednak w samej umowie można ograniczyć przypadki i przyczyny takiego rozwiązania, jednocześnie zabezpieczając producenta, by nabyte prawa pozostały przy nim. Dlatego też w sytuacjach udzielania wywiadu (a nie tylko wykorzystania zdjęcia z uwiecznionym wizerunkiem), rekomendowane jest zawarcie umowy z osobą udzielającą wywiadu.  

Umowy z bohaterami i ekspertami – jakie klauzule powinny się w nich znaleźć? 

Umowa na udział bohatera czy eksperta w filmie powinna przede wszystkim regulować kwestię przeniesienia na producenta praw do wszelkich przedmiotów własności intelektualnej powstałych w związku wywiadem. Taka klauzula powinna obejmować nie tylko prawa do utrwalonego głosu czy wizerunku, lecz także uwzględniać sytuacje, w których uczestnik wywiadu spontanicznie zaśpiewa piosenkę lub zadeklamuje wiersz. W takim przypadku należy mieć na uwadze, że zarówno piosenka, jak i wiersz stanowią utwory chronione prawem autorskim, a ich wykonanie – artystyczne wykonanie. W konsekwencji ich wykonanie przez bohatera wymaga od producenta uzyskania zezwolenia twórcy i wykonawcy (lub innego uprawnionego podmiotu) na ich wykorzystanie. 

W interesie zarówno producenta jak i bohatera jest to by obie strony były świadome wizji artystycznej i przesłania całego filmu. Umożliwi to nam ominiecie potencjalnego konfliktu, gdyby bohater filmu nie zgadzał się z formą przedstawienia wydarzeń. Z punktu widzenia producenta ważne jest więc by w umowie znalazły się odpowiednie oświadczenia bohatera w tym zakresie. Przy czym przy niektórych filmach, gdy nasz bohater jest główną, znaną postacią, zdarzają się przypadki klauzul wymagający jego autoryzacji przy zmianach w scenariuszu. Przy tego rodzaju klauzulach należy bardzo uważać, by nie zablokowały one późniejszej produkcji bądź nawet eksploatacji filmu.  

O czym jeszcze warto jeszcze pamiętać przy zabezpieczaniu praw do filmu dokumentalnego

Gdy realizujemy film dokumentalny poza wywiadami ze świadkami wydarzeń bardzo często korzystamy również z archiwów domowych. Podczas wywiadu bohater otwiera szufladę i pokazuje swoje prywatne zdjęcia czy też filmy. W takim przypadku powinieneś nabyć odpowiednie zezwolenia na ich wykorzystanie, co powinno oczywiście zostać odzwierciedlone w umowie przez odpowiednie klauzule. Warto przy tym pamiętać, iż na pokazywanych przez bohatera zdjęciach mogą pojawiać się również inne osoby, od których konieczne będzie uzyskanie oddzielnej zgody na wykorzystanie ich wizerunków.

Podsumowując wykorzystanie wywiadów w filmach dokumentalnych wymaga zawarcia odpowiednich umów, której klauzule różnią się w zależności od konkretnego przypadku. Dlatego przed przeprowadzeniem wywiadu warto skonsultować się z prawnikiem, który może pomóc zarówno w przygotowaniu umów gotowych do zawarcia z bohaterami, jak również pomóc w prowadzeni negocjacji. 

Jeśli potrzebujesz pomocy prawnika przy produkcji filmu dokumentalnego, skontaktuj się z naszą kancelarią.